Trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt thuế thu nhập toàn cầu, thuế theo lãnh thổ đang trở thành lựa chọn chiến lược của nhà đầu tư và người có thu nhập quốc tế. Không giống mô hình đánh thuế theo nơi cư trú – nơi mọi khoản thu nhập trên toàn cầu đều có thể bị đánh thuế – hệ thống thuế lãnh thổ chỉ áp dụng đối với thu nhập phát sinh trong phạm vi quốc gia, còn thu nhập nước ngoài có thể được miễn hoàn toàn.
Theo cập nhật mới nhất, hiện có 29 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới không đánh thuế thu nhập nước ngoài vào năm 2026, thông qua các mô hình như thuế lãnh thổ thuần túy, thuế theo nguyên tắc chuyển tiền, hoặc chương trình miễn thuế có thời hạn cho cư dân mới. Những quốc gia này trải dài trên nhiều châu lục và mang đến các lựa chọn đa dạng cho cá nhân đang tìm kiếm giải pháp tối ưu thuế, định cư và đầu tư quốc tế hợp pháp.
Hệ thống thuế lãnh thổ thuần túy miễn hoàn toàn thuế đối với thu nhập phát sinh từ nước ngoài. Trong khi đó, mô hình thuế theo nguyên tắc chuyển tiền chỉ đánh thuế khi khoản thu nhập nước ngoài được chuyển vào trong nước. Một số quốc gia áp dụng thuế lãnh thổ có điều kiện, vẫn dựa trên nguồn thu nhưng kèm theo các quy tắc suy đoán, khiến việc xác định nghĩa vụ thuế trở nên phức tạp hơn. Ngoài ra, các chính sách miễn thuế có thời hạn cho phép miễn thuế thu nhập nước ngoài trong nhiều năm đầu trước khi bắt đầu áp dụng đánh thuế một phần.
Hệ thống thuế lãnh thổ thuần túy
9 quốc gia áp dụng mô hình thuế lãnh thổ thuần túy, trong đó thu nhập phát sinh ngoài lãnh thổ quốc gia không bị đánh thuế, bất kể tiền có được chuyển về nước hay sử dụng trong nước hay không. Theo nguyên tắc này, chỉ những khoản thu nhập phát sinh từ hoạt động, tài sản hoặc hoạt động kinh doanh diễn ra trong nước mới thuộc diện chịu thuế. Thu nhập từ nước ngoài được loại trừ hoàn toàn khỏi nghĩa vụ thuế trong nước.
Panama, Costa Rica, Guatemala và Nicaragua đều áp dụng thuế lãnh thổ thuần túy, theo đó thu nhập và lãi vốn phát sinh ngoài quốc gia không thuộc diện chịu thuế, kể cả khi dòng tiền được chuyển vào trong nước. Các quốc gia này chỉ đánh thuế đối với hoạt động, dịch vụ hoặc kinh doanh thực hiện trong lãnh thổ, với mức thuế nội địa dao động từ tương đối thấp đến trung bình, tùy từng nước và loại thu nhập.
Paraguay và Bolivia cũng miễn hoàn toàn thuế đối với thu nhập nước ngoài, nhưng khác biệt nằm ở việc áp dụng thuế suất cố định thấp ~ 10% cho thu nhập phát sinh trong nước. Đây là một trong những quốc gia có hệ thống thuế lãnh thổ đơn giản và thấp nhất khu vực châu Mỹ.
Tại châu Á, Hong Kong và Macao cùng duy trì hệ thống thuế lãnh thổ với mức thuế nội địa thấp và miễn thuế thu nhập nước ngoài, song việc xác định nguồn thu được thực hiện rất chặt chẽ. Thu nhập sẽ bị đánh thuế nếu công việc hoặc hoạt động tạo ra giá trị diễn ra tại Hong Kong, bất kể khách hàng, hợp đồng hay dòng tiền đến từ đâu.
Belize là trường hợp đặc thù khi miễn thuế thu nhập nước ngoài, đặc biệt rõ ràng trong khuôn khổ chương trình hưu trí quốc tế (QRP). Tuy nhiên, hiệu quả áp dụng không chỉ phụ thuộc vào quy định thuế mà còn liên quan đến khả năng tiếp cận hệ thống ngân hàng và kênh chuyển tiền quốc tế.
Thuế lãnh thổ có điều kiện
12 quốc gia áp dụng hệ thống thuế lãnh thổ cơ bản, nhưng đồng thời có các quy tắc suy đoán, rủi ro phân loại thu nhập hoặc các ưu đãi đặc biệt đi kèm. Những yếu tố này khiến việc xác định nghĩa vụ thuế trở nên phức tạp hơn, do đó cần phân tích kỹ lưỡng trước khi áp dụng. Đây vẫn là những khung thuế lãnh thổ hợp pháp, chỉ khác ở chi tiết “footnote” trong cách vận hành.
El Salvador, Honduras và Seychelles đều áp dụng các hệ thống thuế lãnh thổ có ưu đãi, theo đó thu nhập nước ngoài thường miễn thuế hoàn toàn, trong khi thu nhập phát sinh trong nước bị đánh thuế theo mức lũy tiến từ 25–30%. Tuy nhiên, các quy tắc phân loại nguồn thu và các chương trình ưu đãi đặc biệt đòi hỏi phải phân tích cẩn thận trước khi áp dụng, đặc biệt với các hoạt động từ xa hoặc hợp đồng phức tạp.
Namibia, Georgia và Eswatini duy trì hệ thống thuế lãnh thổ nhưng có các quy định suy đoán và phân loại nghiêm ngặt, khiến thu nhập từ công việc hoặc dịch vụ thực hiện tại địa phương có thể bị coi là nguồn nội địa và chịu thuế. Trong khi đó, thu nhập nước ngoài vẫn miễn thuế nếu được xác định rõ là nguồn ngoài quốc gia. Các chương trình đầu tư hoặc cư trú được liên kết với bất động sản hoặc doanh nghiệp, với thời gian và yêu cầu duy trì khác nhau.
Libya, Cộng hòa Dân chủ Congo, Lebanon, Malawi, Guinea-Bissau và Botswana áp dụng hệ thống thuế lãnh thổ theo nguyên tắc nguồn thu, chủ yếu đánh thuế thu nhập phát sinh trong nước, còn miễn thuế thu nhập nước ngoài. Một số quốc gia như Botswana có các ngoại lệ cho thu nhập thụ động từ nước ngoài và đa phần không có chương trình đầu tư di trú, đồng thời hạn chế về hạ tầng ngân hàng và an ninh có thể tạo ra chi phí vận hành thực tế.
Hệ thống thuế theo chuyển tiền
Có 6 quốc gia chỉ đánh thuế khi thu nhập nước ngoài được chuyển về trong nước. Nghĩa vụ thuế phụ thuộc vào thời điểm nhận tiền, loại thu nhập và các quy định chống trốn thuế, chứ không đơn giản dựa trên vị trí địa lý phát sinh thu nhập.
Singapore, Thailand, Malta, Ireland, Mauritius và Gibraltar đều áp dụng hệ thống thuế theo chuyển tiền, theo đó thu nhập nước ngoài chỉ bị đánh thuế khi được chuyển về trong nước. Mức thuế nội địa đối với thu nhập này dao động từ 0% đến tối đa 52% tùy quốc gia, trong khi lãi vốn thường miễn thuế nếu được cấu trúc hợp lệ.
Nghĩa vụ thuế phụ thuộc nhiều hơn vào thời điểm nhận tiền, cách phân loại thu nhập và việc tuân thủ các quy định chống trốn thuế thay vì chỉ dựa vào vị trí phát sinh thu nhập. Một số quốc gia như Malta và Ireland áp dụng các khung pháp lý đặc biệt cho những người không có quốc tịch hoặc thông qua chương trình đầu tư. Trong khi đó, Singapore, Mauritius và Gibraltar yêu cầu người nộp thuế thực hiện các khoản đầu tư hoặc đáp ứng điều kiện cư trú cụ thể để được hưởng lợi từ cơ chế thuế theo chuyển tiền.
Miễn thuế theo thời hạn
2 quốc gia cung cấp thời gian miễn thuế định trước cho thu nhập nước ngoài trước khi áp dụng thuế một phần. Trong giai đoạn này, hệ thống vận hành gần như thuế lãnh thổ, nhưng sau khi hết hạn, cần cấu trúc lại kế hoạch tài chính để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế.
Uruguay và Cộng hòa Dominica áp dụng các cơ chế miễn thuế có thời hạn, theo đó thu nhập nước ngoài được miễn thuế hoàn toàn trong một khoảng thời gian nhất định khi cư dân mới đến. Tại Uruguay, kỳ miễn thuế kéo dài 10–11 năm, sau đó cổ tức và lãi chịu thuế 12%, trong khi các loại thu nhập khác từ nước ngoài thường vẫn miễn thuế. Tại Cộng hòa Dominica, thu nhập tài chính từ đầu tư và chứng khoán chịu thuế sau 3 năm, còn thu nhập khác trong giai đoạn đầu vẫn được miễn thuế.
Cả hai quốc gia đều tạo điều kiện để cá nhân tối ưu kế hoạch thuế trong giai đoạn được miễn thuế thu nhập nước ngoài. Đồng thời, các chương trình visa nhà đầu tư tại hai quốc gia này giúp rút ngắn đáng kể lộ trình xin cư trú dài hạn hoặc quốc tịch so với quy trình thông thường.
Biến động pháp lý và cân nhắc lập kế hoạch thuế
Luật thuế luôn thay đổi khi các quốc gia điều chỉnh để đáp ứng áp lực kinh tế toàn cầu, nhu cầu ngân sách và vị thế cạnh tranh. Ví dụ, thay đổi hệ thống thuế theo chuyển tiền của Thái Lan năm 2024 hay đề xuất nâng mức ngưỡng tại Uruguay cho thấy cơ chế thuế có thể biến động nhanh chóng.
29 quốc gia được đề cập phản ánh bức tranh tối ưu thuế theo hệ thống lãnh thổ, tuy nhiên, quy định pháp lý có thể thay đổi theo thời gian, ảnh hưởng đến cách phân loại thu nhập, mức thuế áp dụng và điều kiện đủ điều kiện, đôi khi với thời gian chuyển tiếp hạn chế.
Việc lựa chọn quốc gia phù hợp với các cơ chế thuế có thể giúp tối ưu hóa nghĩa vụ thuế, bảo vệ thu nhập từ nước ngoài. Trước khi đưa ra quyết định, anh chị nên tham khảo ý kiến chuyên gia về thuế và tư vấn định cư để lập kế hoạch cá nhân hóa, an toàn và hiệu quả nhất.